ج : قوله : و لذا : در جاى خود در فقه بحث شده كه آيا عبادات صبى شرعيّت دارد و مستحق مثوبت است ؟ يا صرفا جنبهء تمرين و ممارست دارد تا عادت شود و پس از رسيدن به مرز بلوغ از انجام آن سرباز نزند ؟ گروهى طرفدار تمرين شده‌اند ، ولى مشهور قائل به شرعيّت بوده و مرحوم شيخ هم مىفرمايد : مبناى ما همين است ، باز بر اين اساس صوم و صلوة و حج صبى و هكذا وضوء او شرعى بوده و يا مستحب است يا واجب ولى واجبى كه اگر انجام داد ثواب دارد ولى اگر ترك كرد عقاب ندارد ، پس باز قلم تشريع از صبى برداشته نشده و نتوان گفت : رفع القلم اى قلم جعل الاحكام ، بلكه مراد خصوص مؤاخذه است و حديث از ما نحن فيه اجنبى است . جواب دوّم : : قوله : و ثانيا : مقدّمه : احكام شرعيه دو قسم است : 1 - حكم تكليفى : وجوب و استحباب و حرمت و كراهت و اباحه كه از نظر مشهور مخصوص مكلّفين است . 2 - حكم وضعى : صحت و بطلان ، ضمان ، سببيّت ، ملكيّت ، زوجيّت ، و . . . كه از نظر مشهور مخصوص مكلّفين نبوده و در حقّ صبيان هم ثابت است . با اين مقدّمه مىگوئيم : بر فرض بپذيريم كه مراد از رفع قلم ، رفع قلم جعل احكام است ولى جواب مىدهيم كه : اين حديث مخصوص احكام تكليفيّه است و آنها در حق صبى جعل نشده [ على المشهور نه بر مبناى خود شيخ ] ولى احكام وضعيّه را شامل نيست چون از نظر مشهور اينها مخصوص مكلّفين نيستند و غير مكلّف نيز اين احكام را دارد . و ما نحن فيه من هذا القبيل يعنى بحث ما در